Wyobraźmy sobie sytuację: przełożony od kilku tygodni wytyka Ci każdy błąd, najlepiej przy całym zespole. Przestajesz dostawać zaproszenia na spotkania, informacje potrzebne do pracy docierają do Ciebie z opóźnieniem albo wcale, a na firmowym czacie pojawiają się „żarty”, i "docinki" których bohaterem/bohaterką jesteś Ty. Długo tłumaczysz to sobie gorszym okresem w firmie, aż w końcu pojawia się pytanie: czy to już mobbing?
Jeszcze niedawno uczciwa odpowiedź brzmiałaby najczęściej: być może, ale trudno będzie to udowodnić. 5 listopada 2026 r. wchodzi jednak w życie ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1046), która przebudowuje przepisy o mobbingu tak mocno, jak nie zdarzyło się to od ponad 20 lat.
Dlaczego dotąd tak trudno było wygrać sprawę o mobbing?
Dotychczasowy art. 94³ § 2 Kodeksu pracy opisywał mobbing jako działania lub zachowania polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, które wywołują u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodują lub mają na celu jego poniżenie lub ośmieszenie, izolowanie albo wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
Te elementy musiały wystąpić łącznie. Nękanie miało być jednocześnie uporczywe i długotrwałe, a do tego wywołać określony skutek. Pracownik, który chciał zadośćuczynienia, musiał jeszcze udowodnić, że mobbing wywołał u niego rozstrój zdrowia. Odszkodowanie (nie niższe niż płaca minimalna) przysługiwało temu, kto doznał mobbingu albo z jego powodu rozwiązał umowę o pracę. W praktyce wystarczyło, że jednej z przesłanek nie udało się wykazać, żeby roszczenie przepadło.
Nowa definicja: uporczywe nękanie
Od 5 listopada mobbing to, zgodnie z nowym art. 94³ § 2 k.p., zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. I tyle. W § 3 ustawodawca dopowiada, że nękanie jest uporczywe, gdy jest powtarzalne, nawracające lub stałe. Znika wymóg długotrwałości, więc nie trzeba pokazywać, że coś działo się miesiącami. Kilka podobnych zdarzeń w krótszym czasie też może zostać ocenione jako mobbing.
Ten sam przepis stawia jednak granicę. Zachowania incydentalne mobbingiem nie są, nawet jeśli naruszają dobra osobiste pracownika. Jedna awantura na korytarzu może dawać podstawę do innych roszczeń, np. z tytułu naruszenia dóbr osobistych, ale nie do roszczeń za mobbing.
Jak może wyglądać mobbing według nowych przepisów?
Nowy § 4 wymienia przykładowe przejawy mobbingu, które mogą występować pojedynczo albo razem. Są to w szczególności:
a) upokarzanie,
b) uwłaczanie,
c) zastraszanie,
d) zaniżanie oceny przydatności zawodowej pracownika,
e) nieuzasadniona krytyka, poniżanie lub ośmieszanie,
f) utrudnianie funkcjonowania w pracy, np. osiągania efektów, wykonywania zadań, korzystania z kompetencji, komunikacji ze współpracownikami albo dostępu do potrzebnych informacji,
g) izolowanie pracownika lub eliminowanie go z zespołu.
Warunek jest jeden: te zachowania muszą przybierać postać uporczywego nękania. Lista nie jest zamknięta, bo ustawa używa sformułowania „w szczególności”, a § 5 dodaje, że mogą się na nie składać elementy fizyczne, werbalne lub pozawerbalne. Liczą się więc nie tylko słowa, ale też np. demonstracyjne ignorowanie kogoś na każdym spotkaniu.
„Nie miałem złych intencji”
Łatwo sobie wyobrazić to zdanie w ustach osoby, której zarzuca się mobbing. Po zmianach niewiele ono jednak da, bo zgodnie z § 7 za mobbing uważa się wskazane zachowania, choćby ich celem nie było uporczywe nękanie. Znaczenie ma to, co się działo, a nie to, co sprawca zamierzał.
Mobbingiem jest też nakazanie takich zachowań wobec pracownika albo zachęcanie do nich (§ 6). Jeżeli kierownik sam nikogo nie obraża, ale poleca zespołowi pomijanie jednej osoby, takie polecenie również może zostać uznane za mobbing.
Zmienia się także krąg potencjalnych sprawców. Według § 8 zachowania mobbingowe mogą pochodzić m.in. od pracodawcy, przełożonego, kolegi na równorzędnym stanowisku, podwładnego, innego pracownika, a nawet od osoby pracującej na innej podstawie niż umowa o pracę, np. zleceniobiorcy czy współpracownika na B2B. Sprawcą może być jedna osoba albo cała grupa.
Ochrona dotyczy jednak pracownika, a roszczenia kieruje się do pracodawcy, niezależnie od tego, kto konkretnie nękał.
Czy szef może jeszcze krytykować?
Może. Nowy § 9 wprost wyłącza z pojęcia mobbingu uzasadnione i wyrażone we właściwej formie zachowania wobec pracownika, zwłaszcza rozliczanie z pracy i jej krytykę. Rzeczowa rozmowa o niedotrzymanym terminie mieści się w normalnym zarządzaniu zespołem. Codzienne komentowanie błędów jednej osoby przy wszystkich, z nutą kpiny, już niekoniecznie. Paragraf 10 przypomina przy tym, że ocena zawsze jest indywidualna: sąd bierze pod uwagę zarówno rodzaj zachowań, jak i sytuację konkretnego pracownika.
Pieniądze: co najmniej sześć pensji minimalnych
Pracownik, który doznał mobbingu, może żądać od pracodawcy zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia albo odszkodowania (§ 11). Przy płacy minimalnej z 2026 r., czyli 4806 zł brutto, daje to co najmniej 28 836 zł. Od 1 stycznia 2027 r. minimalne wynagrodzenie wzrośnie do 4950 zł, a sześciokrotność do 29 700 zł.
Co ważne, przy zadośćuczynieniu nie trzeba już wykazywać rozstroju zdrowia.
Pracodawca, który zapłaci, nie zostaje przy tym z kosztami sam. Paragraf 12 pozwala mu domagać się zwrotu od osoby, od której pochodziły zachowania mobbingowe, w wysokości odpowiadającej stopniowi winy tej osoby i pracodawcy. Jeśli firma długo ignorowała zgłoszenia, może odzyskać mniej.
Co muszą zrobić pracodawcy?
Każdy pracodawca, bez względu na wielkość, ma obowiązek systematycznie przeciwdziałać mobbingowi (§ 1): zapobiegać mu, wykrywać go, właściwie reagować, podejmować działania naprawcze i wspierać osoby, których dotknął. W art. 94 pkt 2c k.p. dopisano też obowiązek przeciwdziałania naruszaniu godności i innych dóbr osobistych pracownika, m.in. w obszarach zdrowia, reputacji, komunikacji, pozycji w zespole czy oceny pracy.
Firmy zatrudniające co najmniej 10 pracowników mają dodatkowe zadanie. Muszą ustalić reguły, procedury i częstotliwość działań dotyczących przeciwdziałania:
a) naruszaniu godności i innych dóbr osobistych,
b) naruszaniu zasady równego traktowania i dyskryminacji,
c) mobbingowi.
Można to zapisać w układzie zbiorowym pracy, w regulaminie pracy albo w osobnym regulaminie z nowego art. 94³ᵃ k.p. Ten ostatni pracodawca uzgadnia ze związkami zawodowymi, a jeśli ich nie ma, z przedstawicielami pracowników. Gdy w ciągu 30 dni od przedstawienia projektu nie ma porozumienia, pracodawca ustala treść sam, biorąc pod uwagę wcześniejsze ustalenia.
Na dostosowanie dokumentów jest czas do 5 maja 2027 r. To jednak termin wyłącznie na papiery. Nowa definicja, minimalne zadośćuczynienie i obowiązek przeciwdziałania mobbingowi obowiązują od 5 listopada 2026 r.
Co jeszcze się zmienia: dyskryminacja i sąd
Nowelizacja porządkuje też przepisy o równym traktowaniu. Kodeks wprost nazywa teraz dyskryminację przez założenie (gdy ktoś jest gorzej traktowany z powodu cechy, którą mylnie mu się przypisuje) i przez skojarzenie (gdy chodzi o związek z osobą, której ta cecha dotyczy). Za naruszenie zasady równego traktowania przysługuje zadośćuczynienie co najmniej w wysokości płacy minimalnej albo odszkodowanie, a przy wielokrotnym naruszeniu zadośćuczynienie nie może być niższe niż trzykrotność płacy minimalnej. Osoba zarzucająca dyskryminację musi ją uprawdopodobnić, a wtedy to pracodawca ma wykazać, że do naruszenia nie doszło.
Pracownik, którego spotkały negatywne konsekwencje za korzystanie ze swoich praw (albo za wspieranie w tym kolegi), może żądać zadośćuczynienia nie niższego niż płaca minimalna lub odszkodowania. Ochrona nie dotyczy jednak kogoś, kto wiedział, że do naruszenia prawa nie doszło.
W Kodeksie postępowania cywilnego pojawiły się dwie zmiany. Sprawy o mobbing, ochronę dóbr osobistych i naruszenie zasady równego traktowania trafią do sądów rejonowych bez względu na wartość sporu (art. 461 § 1¹ k.p.c.). Poza tym sąd nie oddali powództwa o zadośćuczynienie lub odszkodowanie tylko dlatego, że pracownik wskazał inną podstawę, niż wynika z ustalonych faktów (art. 477⁶ᵃ k.p.c.). Kto pozwie o mobbing, a w procesie okaże się, że chodziło raczej o dyskryminację, nie przegra z tego powodu. Te zmiany procesowe nie obejmują spraw wszczętych przed 5 listopada 2026 r.
„Ale to trwa od dwóch lat…”
To nie przekreśla sprawy. Zgodnie z art. 3 ustawy nowe przepisy stosuje się także do uporczywego nękania, które zaczęło się przed 5 listopada 2026 r. i trwało po tej dacie. To samo dotyczy wielokrotnego naruszania zasady równego traktowania.
Co zrobić, jeśli dotyczy to Ciebie?
Przede wszystkim nie czekać, aż „samo przejdzie”. Nowa definicja jest prostsza, ale nadal trzeba pokazać, że zachowania się powtarzały, wracały albo trwały stale. Pomagają w tym:
a) maile i wiadomości z firmowych komunikatorów,
b) notatki robione na bieżąco: data, godzina, kto co powiedział i kto był obok,
c) świadkowie,
d) oceny okresowe, zwłaszcza porównane z wcześniejszymi,
e) dowody odcinania od informacji, spotkań i zadań,
f) zgłoszenia do pracodawcy, np. w trybie przewidzianym w firmowej procedurze,
g) dokumentacja medyczna i konsultacje psychologiczne.
Dobrze też sprawdzić, jak wygląda procedura u Twojego pracodawcy. Firma zatrudniająca co najmniej 10 pracowników musi ją mieć spisaną najpóźniej do 5 maja 2027 r., a to, jak zareaguje na zgłoszenie, może później mieć znaczenie w sądzie.
Podsumowanie
Wymagać, oceniać i krytykować wolno. Pracodawca ma prawo rozliczać ludzi z wyników i zwracać uwagę na błędy. Granica leży tam, gdzie krytyka traci uzasadnienie albo przybiera formę, która ma kogoś upokorzyć, odsunąć czy zastraszyć, i gdzie takie zachowania powtarzają się na tyle, że stają się częścią codzienności w pracy.
Po zmianach nie trzeba już udowadniać, że nękanie trwało długo, że wywołało konkretny skutek ani że sprawca działał celowo. Liczy się to, co faktycznie działo się w pracy i jak często. Dla pracowników to większa szansa na ochronę, a dla pracodawców wyraźny sygnał, że procedura schowana w szufladzie przestaje wystarczać.
Źródła:
- Ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1046)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (art. 18³ᵃ–18³ᵍ, 94, 94³, 94³ᵃ, 104¹)
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (art. 461 § 1¹, 477⁶ᵃ)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2026 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1213)